column
De Franse Gisèle Pelicot werd jarenlang gedrogeerd en verkracht door haar echtgenoot Dominique, die haar bewusteloze lichaam ook nog uitleverde aan tientallen andere mannen die via online platforms door hem werden gerekruteerd. In haar boek Ode aan het leven blikt ze terug op een leven dat uit elkaar valt. Ze probeert te begrijpen hoe haar man kon worden wie hij werd, en legt verbanden met zijn jeugd; ze hoopt in zijn verleden een sleutel te vinden voor het geweld. Hij heeft het ongetwijfeld moeilijk gehad, maar waarom moest hij dit botvieren op een weerloze vrouw?
Toen het strafproces tegen deze verkrachters in Frankrijk begon, koos Gisèle Pelicot voor de openbaarheid. Ze herhaalde telkens de boodschap: niet zijzelf, maar de daders moeten zich schamen. Haar uitspraak “de schaamte moet van kant wisselen” ging de wereld over en werd als leus door feministische bewegingen opgepikt. Door haar verhaal publiek te maken, liet Pelicot zien dat openheid mogelijk is en dat de verantwoordelijkheid niet bij haar ligt, maar bij de mannen die haar misbruikten.
Tijdens het proces groeide de aandacht voor de zaak met de dag. Bekende feministen spraken hun steun uit en in Avignon, waar het proces plaatsvond, verzamelden zich steeds meer mensen, vooral vrouwen, om madame Pelicot te laten weten dat ze niet alleen stond. Eind 2024 kregen Dominique Pelicot en zijn medeverdachten lange gevangenisstraffen opgelegd. De 51 mannen die terechtstonden, verschilden in leeftijd en beroep. Van 22 tot 71 jaar, van student tot elektricien, en vrijwel allemaal zijn ze vader, echtgenoot of grootvader. Wanneer zoveel verschillende mannen betrokken zijn bij dezelfde vorm van geweld, kan dit niet alleen worden verklaard door persoonlijke omstandigheden. Het wijst op een onderliggende maatschappelijke cultuur waarin grensoverschrijdend gedrag mogelijk wordt gemaakt.
De zaak bleef niet beperkt tot de muren van de rechtbank. In Frankrijk leidde de rechtszaak en de publieke aandacht ervoor, tot wetswijzigingen. Het parlement nam een nieuwe wet aan die verkrachting eerder strafbaar maakt: seksuele handelingen zonder expliciete toestemming vooraf gelden voortaan als verkrachting. Dat nieuwe wetgeving niet leidt tot minder verkrachtingen, blijkt wel uit het feit dat CNN op de pornosite Motherless 20.000 video’s vond waarop te zien was hoe mannen hun vrouwen, nadat zij hen drogeerden, in hun slaap misbruikten. CNN deed onderzoek naar dergelijk materiaal naar aanleiding van de zaak rond Gisèle Pelicot. De site staat op Nederlandse servers. Nadat Nieuwsuur in april van dit jaar dit item op tv bracht, haalde het Openbaar Ministerie de site met stiekem gefilmde misbruikbeelden offline. Dat werkte helaas maar voor even, want de site was al snel weer te bezoeken.
We leven in een maatschappij waarin vrouwen ondergeschikt worden gemaakt aan mannen. Zulke opvattingen legitimeren het gedrag van mannen die hun vrouwen drogeren en haar met gespreide benen in bed leggen en haar zo haar plaats wijzen – die van dienstbaarheid aan de man.
De zaak van Gisèle Pelicot laat op indringende wijze zien dat seksueel geweld geen geïsoleerd incident is, maar een structureel probleem dat samenhangt met maatschappelijke normen en machtsverhoudingen. Daarom is haar boodschap van groot belang: de schaamte moet van kant wisselen.